Palec młotkowaty – objawy

Palec młotkowaty wyróżnia się charakterystycznym zgięciem palca w stawie międzypaliczkowym bliższym na kształt odwróconej litery „V”, gdzie na jego czubku zazwyczaj tworzy się odcisk. We wczesnym etapie deformacja nie stanowi źródła bólu. Jednak z upływem czasu palce młotkowe sztywnieją i powodują dolegliwości bólowe, uniemożliwiając noszenie krytego obuwia. Nieleczone mogą doprowadzić do rozwoju trwałych deformacji w obrębie stopy i innych poważnych uszkodzeń, w tym złamań kości.

Palec młotkowaty – przyczyny

Do powstawania palców młotkowatych często dochodzi z powodu źle dobranego obuwia – za mały rozmiar lub niewłaściwy fason. Gdy buty są zbyt ciasne lub za krótkie, uciskają palce stóp i pchają je do tyłu. Tworzeniu się schorzenia sprzyja także rozwój haluksów, które powodują przesunięcie dużego palca stopy w stronę pozostałych palców, tym samym zmuszając je do wygięcia. Wśród przyczyn palców młotkowatych wymienia się również wady anatomiczne i urazy neurologiczne, np. udar mózgu.

Palec młotkowaty – leczenie

We wczesnej fazie rozwoju choroby lekarz ortopeda może zlecić wykonywanie ćwiczeń, mających na celu poprawę zakresu ruchu w obrębie przykurczowych palców lub polecić noszenie specjalnych ortez i osłon z miękkiego tworzywa, które ochronią okolicę grzbietową stawu międzypaliczkowego. Jednak często, mimo podejmowanych działań, deformacja postępuje i jedynym wyjściem leczenia palca młotkowatego pozostaje zabieg operacyjny.

W trakcie operacji doświadczony chirurg stopy przecina skórę i położone głębiej tkanki miękkie, po czym wycina zajętą chorobą tkankę kostną nasady kości paliczka. W miejscu usuniętej struktury zostaje wprowadzony implant, najczęściej ze stopu niklu z tytanem, który zmienia swój pierwotny kształt pod wpływem temperatury ludzkiego ciała, łącząc fragmenty kostne. Mimo, że wykonana operacja palca młotkowatego jest złożona, samodzielne poruszanie się jest możliwe nawet następnego dnia po zabiegu.

Paluch sztywny u sportowców

Paluch sztywny jest chorobą, która polega na ograniczeniu zgięcia grzbietowego w stawie śródstopno-paliczkowym palucha. W przeciwieństwie do haluksa odchylenie palucha nie występuje, natomiast odczuwalne są dolegliwości bólowe, widoczne obrzęki oraz stany zapalne. Paluch sztywny często dopada osoby, które narażają stopy na nadmierne wygięcia i obciążenia stawów. Najczęściej są to sportowcy – biegacze, piłkarze, a także rugbiści, którzy trenują na sztucznej nawierzchni.

Jakie są przyczyny i objawy palucha sztywnego u sportowców?

Przyczyn palucha sztywnego jest kilka. Mogą to być predyspozycje rodzinne, a także kształt głowy I kości śródstopia – rozwojowi palucha sztywnego sprzyjają trójkątny lub płaski kształt powierzchni stawowej. Najczęściej jednak spowodowany jest urazem, który zaistniał w przeszłości, lub serią mikrourazów, dotyczącą zwłaszcza sportowców. Tego rodzaju kontuzjom sprzyjają twarde, np. sztuczne nawierzchnie oraz nieodpowiednio dobrane obuwie sportowe, słabo stabilizujące stopę.

Schorzenie może objawić się bólem zlokalizowanym u podstaw palucha, który zwiększa się po przeniesieniu masy ciała na chorą nogę, ale również obrzękiem, zaczerwienieniem i podskórnym krwiakiem. Nie należy bagatelizować żadnego dyskomfortu, który towarzyszy sztywności stawu i nie pozwala na pełne zgięcie grzbietowe stopy.

Czy można zapobiec wystąpieniu palucha sztywnego?

Warto jednak pamiętać, że urazom powodującym palucha sztywnego można przeciwdziałać. Dobrym sposobem na prewencję jest częściowe usztywnienie zgięcia grzbietowego i podeszwowego stawu śródstopno-paliczkowego. Pomocne w tym będą: orteza, taping, a także specjalne wkładki wykonane ze sprężystej stali.

Wykrycie pierwszych stadiów palucha sztywnego wiąże się już z zastosowaniem leków przeciwzapalnych oraz zabiegów rehabilitacyjnych, redukujących ból oraz stany zapalne. Nie należy również zapominać o wymianie obuwia, które powinno być elastyczne i obszerne oraz posiadać twardą podeszwę. Bardziej zaawansowane zmiany wymagają leczenia operacyjnego, które można wykonać w Poradni Chorób Stopy. Jego metoda jest dobierana w zależności od stopnia zmian, dolegliwości bólowych oraz aktywności pacjenta.

Paluch sztywny rozwija się głównie u osób dorosłych pomiędzy 35 a 50 rokiem życia, ale nie jest to regułą. Z dolegliwościami zgłaszają się też młodsi i starsi Pacjenci. Nieco częściej to schorzenie dotyczy mężczyzn, niż kobiet.

Nieprawidłowości w obrębie kończyny dolnej, które negatywnie wpływają na sposób funkcjonowania stopy i palucha, predysponują do rozwinięcia się schorzenia. Na przykład, osoby borykające się z płaskostopiem lub paluchem koślawym, są bardziej podatne na rozwinięcie się palucha sztywnego. Często chorują także osoby, które doznały wcześniej poważnego uszkodzenia palucha, na przykład złamania. Dodatkowo, mikrourazy, które nie wymagały wizyty u specjalisty lub zostały zbagatelizowane, mogą predysponować do rozwinięcia się schorzenia.

Paluch sztywny jest schorzeniem postępującym. Oznacza to, że nosząc wąskie, obciążające stopę i niewygodne obuwie i niedopasowane wkładki, można pogłębić zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze i zaostrzyć przebieg choroby – np. obuwie na wysokim obcasie i z wąskimi czubkami wymusza nienaturalne ustawienie stawu śródstopno-paliczkowego i zwiększa stopień przeciążenia głowy kości śródstopia. Dlatego noszenie szpilek może zaostrzyć stan Chorego.

Nie bez znaczenia jest także genetyka. Okazuje się, że schorzenie częściej występuje u osób predysponowanych genetycznie, czyli takich, u których paluch sztywny występował wcześniej u rodziców, dziadków lub w dalszej rodzinie. Paluch sztywny pojawia się również w przebiegu wielu chorób reumatologicznych, takich jak dna moczanowa czy reumatoidalne zapalenie stawów. Te choroby także mogą mieć charakter dziedziczny.

W grupie ryzyka znajdują się także osoby otyłe, z nadwagą lub wykonujące na co dzień ciężką pracę fizyczną. Wyjątkowo podatni na tego typu kontuzje są sportowcy dyscyplin kontaktowych, takich jak piłka nożna czy sztuki walki.

Niejednokrotnie, czynnik odpowiadający o przyczynie schorzenia nie zostaje poznany. Wówczas mówi się o idiopatycznej przyczynie palucha sztywnego.

Oba schorzenia dotyczą stawu śródstopno-paliczkowego palucha. Predyspozycje do ich wystąpienia często są takie same – mogą być przekazywane genetycznie, ale nierzadko występują też u Pacjentów, którzy noszą niedopasowane i wąskie na wysokości czubków obuwie lub cierpią na chorobę reumatoidalną. To jednak dwa różne schorzenia, które należy leczyć inaczej.

Paluch sztywny jest drugim, po paluchu koślawym, najczęstszym powodem bólu w obrębie stawu śródstopno-paliczkowego palucha. Na pierwszy rzut oka, oba schorzenia są do siebie bardzo podobne, jednak powstają w zupełnie inny sposób i wymagają też innego, odpowiednio ukierunkowanego i indywidualnie dopasowanego leczenia.

Paluch koślawy (hallux valgux) powstaje w wyniku procesu deformacyjnego, który polega na postępującym przemieszczaniu się I kości śródstopia w kierunku przyśrodkowym. Powoduje to przesunięcie się palucha w kierunku pozostałych palców stopy. Paluch sztywny (hallux rigidus) jest schorzeniem o charakterze zwyrodnieniowo-zniekształcającym. Mimo postępujących zmian w stawie, paluch zazwyczaj nie zmienia swojej pozycji względem pozostałych palców stopy, co ma miejsce w przypadku palucha koślawego.

Schorzenia wymagają przeprowadzenia dokładnej diagnostyki i ustalenia precyzyjnego planu leczenia. To nie tylko problem kosmetyczny, a w pierwszej kolejności ortopedyczny. Niewielkie zmiany zazwyczaj leczy się za pomocą metod zachowawczych. Jeśli te nie przynoszą oczekiwanego efektu leczniczego lub problem się wręcz pogłębia, należy skonsultować ze specjalistą możliwości leczenia chirurgicznego haluksów.

Można wyróżnić wiele metod leczenia operacyjnego palucha koślawego i palucha sztywnego. Specjalista dobiera najlepszą technikę indywidualnie dla każdego Pacjenta, biorąc pod uwagę wyniki badań dodatkowych, wiek, stopień aktywności Chorego oraz Państwa indywidualne oczekiwania. Niektóre metody można ze sobą łączyć podczas zabiegu, co zwiększa skuteczność leczenia i daje lepszy efekt pooperacyjny.